cizgi
duyuru DUYURULAR :
Web sitemiz yenilenmiştir, üst menüden ilgili içeriklere aynı şekilde erişebilirsiniz..

Fikir ve Sanat Eserleri

Fikir ve Sanat Eserleri

FİKRİ HAKLAR VE KORUNMASI

 

Fikri mülkiyet hakları, yaratıcı düşünce ürünü eserler üzerindeki hakları ifade eden bir terimdir.
Bu terim, biri geniş diğeri dar olmak üzere iki anlamda kullanılmaktadır. Geniş anlamda fikri mülkiyet hakları arasında sınai haklar da yer almaktadır.

Bu çalışmanın konusunu,dar anlamda fikri mülkiyet hakları, başka bir anlatımla aşağıda belirtilen telif hakları içermektedir:

  • bilim ve edebiyat eserleri,
  • müzik eserleri,
  • güzel sanat eserleri,
  • sinema eserleri,
  • bilgisayar programları,
  • veri tabanları.

Dar anlamda fikri mülkiyet haklarının yada telif haklarının gelişim süreci, esas olarak;

Ømatbaanın icadından önceki dönem ve

Ømatbaanın icadından sonraki dönem olarak ele alınabilir.

 

ÜLKEMİZDE FİKRİ HAKLARIN GELİŞİMİ

Türk insanının isminin eser sahipliği sebebiyle bir takım haklara sahip olduğu bilincine kavuşması için yüzyılların beklenmesi gerekmiştir.

Yeni çağ ve sonrasında, ülkemizde kanunlaştırma hareketi başlamasından edebiyatımızda telif hukuku açısından çok ilgi çekici gelişmeler görülmektedir. Çünkü edebiyatçılarımız telif hukukunun bazı kavramlarını büyük bir maharetle kullanmışlar, bu kavramlara bu günkü kanunlardaki anlamı vermişlerdir.

Ülkemizde 1727’de matbaanın girmesi ve kitapların nüshalar halinde mihaniki vasıtalarla çoğaltmaya başlanması sonucu, bu alanın hukuken düzenlenmesi gereğini ortaya çıkarmıştır. İlk olarak 1857’de “Matbaalar Nizamnamesi” çıkarıldı.

Telif hukuku konusunda ilk önemli ve ciddi düzenleme, 8 Mayıs 1326 (1910) tarihli “Hakkı Telif Kanunu” ile yapılmıştır. Kanun 1 Ocak 1952 yılına yani “Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun yürürlüğe girmesine kadar yürürlükte kaldı.

 

FİKRİ HUKUKUN KONUSU OLARAK ESER

Eser sayılabilen fikri emek ürünleri üzerindeki haklar korunur. Doktrinde bir fikir ürününe eser niteliği tanıyabilmek için objektif ve subjektif olmak üzere iki unsurun varlığı aranmaktadır.

Objektif unsura göre fikir ürününün iktisaden değerlendirmeye elverişli olması gerekir.

Subjektif unsura göre ise, ancak sahibinin (yaratıcısının) özelliğini taşıyan fikri ürünler eser niteliği kazanabilir.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa (FSEK) göre de, eser niteliğinin tespitinde iki şartın varlığı aranmaktadır (m. 1).

ØEsasa ilişkin şart

ØŞekle ilişkin şart

 

ESER SAHİBİ

Bir fikir ve sanat eserinin sahibi, onu vücuda getirendir (FSEK m. 8/I).

 

Bir eser vücuda getiren şahıs, sadece bu yaratma olgusu ile “eser sahipliği” denilen hukuki statüyü kazanır. Bu statü, meydana getirilen eser üzerindeki her türlü fikri hakkın kaynağıdır.

 

FİKRİ HAKLARIN DEVİR VE İNTİKALİ

Fikri hakların devir ve intikalini, mali hakların ve ona bağlı olarak da ilgili manevi hakların devir ve intikali şeklinde anlamak gerekmektedir.

ØFikri Hakların Eser Sahibinin Ölümüyle İntikaliØEser Üzerindeki Sözleşme Ve Tasarruflar

 

Fikri Hakların Eser Sahibinin Ölümüyle İntikaliEser sahipliğine külli halef olmak mümkün değildir.

ØManevi hakların intikali

Manevi haklar, hak sahibinin ölümüyle son bulmazlar.

ØMali hakların intikali

Eser sahibinin ölümü üzerine mali hakların intikali, Türk Medeni Kanundaki miras hükümlerine göre olur.

Eser Üzerindeki Sözleşme Ve Tasarruflar
Eserden iktisaden yararlanmak, eser üzerindeki mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarruflarla mümkün olur.

Mali haklar üzerindeki hukuki işlemler iki kısımda incelenebilir.

a.SözleşmelerSözleşme bir mali hak üzerinde tasarruf işlemi yapma taahhüdüdür.

b.Tasarruf işlemleri

Tasarruf işlemleri iki türlüdür.i.Mali hakkın devriii.Mali hakkın kullanma yetkisinin devri (Lisans-ruhsat verme) Sözleşme ve tasarruf işlemlerinde şekilMali hak ve ruhsatlar üzerindeki her türlü sözleşme ve tasarruf işlemi yazılı şekle tabidir.

Sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (FSEK m. 52). Aksi taktirde yapılan işlem geçersiz olur.

 

FİKRİ HAKLARIN KORUNMASI

Korumanın Doğuşu

 

Eser sahipliği statüsünün ve ona bağlı fikri hakların doğuşu ile bunların fikri hukuk tarafından korunmaya başlanmaları arasında ayırım yapılmalıdır.

Telif haklarının fikri hukuk tarafından korunabilmesi, ancak eserin aleniyet veya yayımdan sonra mümkündür. Henüz aleniyet kazanmamış bir fikir ve sanat ürünü, yaratıcının kişisel gizillik çevresini aşmamıştır. Fikir ürünü alenileşmediği sürece sadece kişilik haklarının korunmasına ilişkin hükümlere göre bir koruma düşünülebilir.

Bu yüzden fikri hukuk bakımından aleniyet (açıklama) ve yayın kavramları üzerinde durmak gerekir.

Aleniyet bir fikir ve eserinin yaratıcının kişisel gizlilik çevresinden çıkmasını ifade eder ve fiili bir durumdur. Bu yüzden sahibinin rızasına dayansın veya dayanmasın, bir defa umuma arz edilmiş olan eserler alenileşmiş sayılacaktır.

 

Yayım bazı eser türlerinde umuma arz adıyla aleniyete kavuşturmanın özel bir şeklidir (FSEK m. 7/II).

Fikri hukuk bakımından muteber bir yayımdan söz edebilmek için, diğer aleniyet hallerinde olduğu gibi fiili ve iradi unsurların varlığı gerekir.

Yayımda fiili unsur iki aşamada gerçekleşir: Eserin aslından çoğaltma ile nüshalar elde edilmesi ve bu nüshaların herhangi bir yoldan ticarete konulması.

 

Koruma SüreleriØMali haklarda koruma süresi

ØManevi haklarda koruma süresi

FİKRİ HAK TÜRLERİ

Kanunun sistematiğine uyarak bu haklar manevi ve mali haklar şeklinde iki kısımda incelenebilir.

ØManevi haklar

ØMali haklar

Manevi haklar

ØManevi haklar şunlardır:

leseri kamuya sunma hakkı (m.14),

leserde sahibinin adını belirtme hakkı (m. 15),

leserde değişiklik yapılmasını yasaklama hakkı (m. 16),

leser sahibinin eserin üzerinde cisimlendiği malın malik ve zilyedlerine karşı olan hakları (m. 17).

Mali haklar

Mali haklar eser sahibine eserinden iktisaden yararlanma yetkisi verir.

FSEK’da belirtilen mali haklar şunlardır:

Øişleme hakkı (m. 21),

Øçoğaltma hakkı (m. 22),

Øyayma hakkı (m. 23),

Øtemsil hakkı (m. 24),

Øradyo ile yayım hakkı (m. 25),

Øpay ve takip hakkı (m. 45).

 

FİKRİ HAKLARIN DAVA YOLUYLA KORUNMASIHukuk Davaları

FSEK, eser üzerindeki mali ve manevi hakların ihlaliyle ilgili olarak aşağıdaki hukuk davalarını öngörmüştür:

ØTecavüzün ref’i davası,

ØTecavüzün men’i davası,

ØTazminat davaları.

Ceza Davaları

FSEK eser üzerindeki manevi ve mali hakların ihlali halinde

takibi şikayete bağlı olmak üzere ceza davaları öngörmüştür.

 

Jur.Dr.Mevci Ergün

2008

Bir Cevap Yazın