cizgi
duyuru DUYURULAR :
Web sitemiz yenilenmiştir, üst menüden ilgili içeriklere aynı şekilde erişebilirsiniz..

Endüstriyel Tasarım

Endüstriyel Tasarım

5
5
5
5
5
5
5
5

ENDÜSTRİYEL TASARIM HUKUKU

I. GENEL OLARAK

Sınai haklar, özel hukukla ilgili bir alan olup, marka, buluş (patent ve faydalı model belgesi), endüstriyel tasarım, yeni bitki çeşitleri ile yarı iletken ürünlerin entegre devre topoğraflarını içermektedir.
Sınai hakların korunması olgusu sanayi devriminin bir sonucudur:
Sınai hakların korunması konusundaki gelişme, bu konuya özgü ulusal yasaların çıkartılması suretiyle öncelikle ulusal alanlarda olmuş ve ulusal ekonomilerin çıkarları göz önünde bulundurularak koruma, ulusal sınırlar içinde sağlanmıştır.
Sınai hakların uluslar arası düzeyde korunması konusundaki girişimler ise, XIX. yüzyılda başlamış, bugün bilinen ülkeler arasındaki ikili ve çok taraflı anlaşmalarla özlenen konumuna yaklaşmıştır.
Türkiye’de de çağdaş bir sınai hak sisteminin oluşturulabilmesi için, yasal düzenlemeler ve uluslar arası anlaşmalar kabul edilmiştir.
Bu amaçla, Bakanlar Kurulu 4113 sayılı Yetki Kanununa dayanarak, 24.6.1995 tarihinde Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameyi kabul etmiştir.

II. KAVRAM VE AMAÇ
Tasarım, bir ürünün tamamının veya bir parçasının çizgi, şekil, renk, biçim, doku, malzemenin esnekliği veya süslemesi gibi insan duyuları ile algılanabilen çeşitli unsur veya özelliklerin oluşturduğu görünümdür (KHK m. 3 b. a).
Serbest rekabet ortamında rakipler, müşteri memnuniyetini sağlamak için reklamlarında ürün imajını marka ve tasarım ile öne çıkarmaktadırlar.
Teknik bakımdan aynı, kalitede olan iki ürün arasında müşteri tercihinde, ürünün tasarımı büyük rol oynamaktadır. Bazen de tasarım, müşteri tercihlerinde tek başına belirleyici olabilmektedir.
Denilebilir ki, genelde müşteriler önce markaya sonra da ürünün tasarımına bakarak satın alma kararı vermektedirler.
Bu anlamda tasarıma yüklenen amaç, ürünün işlevselliğine katkıda bulunmak ve ürünün görünümünü değiştirerek pazarlamaya yardımcı olmaktır.

III. UNSURLARI
Bir tasarımın hukuki korunmasının sağlanması için bazı unsurları içermesi gerekir.
A) Yenilik
Bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise, o tasarım yeni kabul edilir (KHK m. 6/I). Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorlarsa aynı kabul edilir.
Karşılaştırılan tasarımlar hem yan yana konulur, hem de ayrı ayrı bakılarak değerlendirilir.
Yenilik belirlenirken, ayırt edici niteliğe oranla yüzeysel bir inceleme yapılır.
B) Ayırt edici nitelik
Ayırt edici kavramı, bir şeye özgün nitelikleri, özellikleri belirtmek için kullanılır. Bir endüstriyel tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim ile diğer bir tasarımın böyle bir kullanıcı da bıraktığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık oluşuyorsa bu tasarım ayırt edici niteliğe sahiptir (KHK m. 7).
Bir tasarımın, ayırt edici nitelik bakımından diğer tasarımlardan göstermesi gereken farklılığın derecesi belirgin bir farklılık şeklinde olmalıdır.

C) Ürün veya ürün parçası
Üründen bağımsız olan bir tasarım hukuki himaye görmez. Koruma görecek olan tasarımın, bir ürün veya parçasına uygulanması gerekir (KHK m. 3 b. a; m. 26/II).
KHK’de ürün olarak; nesne, bileşik sistem veya bu sistemin parçaları, set, takım, ambalajlar, birden çok nesne veya sunuşun bir arada algılanabilen bileşimleri, grafik semboller ve tipografik karakterler olarak sayılmıştır (m. 3 b. b).
D) İnsan duyuları ile algılanabilen görünüm
Tasarım, ürünün görünümü ile ilgili bir kavramdır. Tasarımın özellikleri, insanın görme duyusu yanında diğer duyuları ile de algılanabilir.

IV. TASARIM HAKKI SAHİBİ VE KAPSAMI
Tasarım hakkı tasarımcıya veya onun hukuki haleflerine aittir.
Tasarımın kullanılması hak ve yetkileri münhasıran tasarım hakkı sahibinindir. Üçüncü kişiler, tasarım hakkı sahibinin izni olmadan koruma kapsamındaki tasarlanan veya tasarımın uygulandığı bir ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, sözleşme yapmak için icapta bulunamaz, ithal edemez, ticari amaçlı kullanamaz veya bu amaçla elde bulunduramaz (KHK m. 13/I, 17).

V. TESCİL İÇİN BAŞVURU
KHK ile sağlanan tasarım koruması, tescil yolu ile verilen belgeyle yapılır (m. 5).
Tasarımların tescili için yetkili merci Türk Patent Enstitüsü’dür.
Yurt içinden ve yurt dışından yapılacak tüm başvurular Türk Patent Enstitüsü’ne veya onun yetkili kıldığı makama yapılır.
Bir tasarımın tescili için, 554 sayılı KHK’nin Uygulama Şeklini Gösterir Yönetmeliğe ekli örneğe göre hazırlanan tasarım başvurusu dilekçesi ile Türk Patent Enstitüsü’ne yapılır.
Başvuru için gerekli olan belgeler şunlardır (KHK m. 26):
a) Başvuru dilekçesi,
b) Başvuru ücreti,
c) Tasarımı açıklayan tarifname ve tasarımı konu alacak veya tasarımın uygulanacağı ürünlerin tanıtımı (4 adet),
d) Görsel anlatım (11 adet),
e) Tasarımcının kimliği.
Bu belgelerin tamamının başvuru esnasında verilmesi durumunda başvuru tarihi, kesinleşmiş olacaktır.
Tasarımın başvuru sahibinin tüzel kişi olması halinde, noterden onaylı imza sirküleri de Enstitü’ye verilmelidir.

VI. BAŞVURUNUN İNCELENMESİ
Tasarım tescil başvurusu Türk Patent Enstitüsü tarafından; şekli, başvuruda bulunma hakkı, rüçhan hakkı ve mutlak red nedenleri (kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı tasarımlar gibi) bakımından incelenir.
Enstitü yapacağı inceleme sonucunda aşağıda belirtilen kararlardan birini verir (KHK m.32):
a) Tescil talebinin geri çevrilmesi,
b) Herhangi bir eksikliğin olmadığına karar verirse, başvurunun kesinleşmesi,
c) Eksikliklerin yönetmelikte öngörülen süre içinde giderilmesi.

VII. TESCİL VE YAYINLAMA
Gerekli kanuni şartlar yerine getirilmiş ve başvurunun geri çevrilmesini gerektirecek bir neden yoksa başvuru tarihi kesinlik kazanmış olmakla, tasarım sicil’ine kayıt edilir (KHK m. 34).
Sicile kaydı yapılmış tasarımlar, aylık çıkmakta olan Resmi Endüstriyel Tasarımlar Bülteninde yayımlanır. Yayım süresi 6 aydır.
Kayıt ve yayın işlemi, KHK ve Yönetmelikte öngörülen şekil, şartlar ve unsurları da kapsamak üzere yerine getirilir.
Başvurunun yayınlanması hukuki sonuçlar doğurur.
Tasarım tescil başvurusu sahibi eğer dilerse, referans tarihinden başlamak ve 30 aydan uzun olmamak üzere, başvuru sırasında yayının ertelenmesi talebinde bulunabilir (KHK m. 35/I).
Yayın erteleme talebi bulunan ve başvuru tarihi kesinleşmiş olan başvurunun sicil kaydı yapılır, ancak gerek tasarımın görsel anlatımı gerekse başvurunun diğer belgeleri kamu incelemesine kapalı tutulur.

VIII. İTİRAZ VE İNCELENMESİ
İlanı yapılmış bir tasarımla ilgili olarak, gerçek veya tüzel kişiler ile ilgili meslek kuruluşları gerekçelerini açıkça belirtmek ve ilgili yönetmelikte öngörülen şartları yerine getirmek koşuluyla, tasarım belgesinin verilmesine karşı Enstitü nezdinde itiraz edebilir (KHK m. 37/I).
Bu itirazların yazılı olarak ve ilan tarihinden itibaren altı ay içinde yapılması zorunludur. Ayrıca, yapılacak olan itirazın nazara alınması için, Yönetmelikte öngörülen itiraz ücretinin de ödenmesi gerekir.
Enstitü itirazları incelerken gerekli gördüğü takdirde, tarafların itiraz ve savunmalarını ilgili taraflara iletir ve yazılı görüşlerini alır.
Enstitü itirazları inceledikten sonra aşağıda belirtilen kararlardan birini verir (KHK m. 38):
a) Şekli bir işlemin yerine getirilmediği veya eksik yapıldığına ve bu eksikliklerin giderilmesine,
b) Tasarım belgesinin verilmesi ile ilgili işlemlerin geçersizliğine,
c) Eksikliklerin yapıldığı yere kadar geriye dönülmesi ve işlemlerin yeniden yapılmasına,
d) Tasarım belgesinin iptaline.
Tasarım belgesinin iptal kararı ilgili bültende yayınlanır.

IX. TESCİLİN SONUÇLARI VE TASARIMLARIN KORUMA SÜRESİ
Tescili yapılmış tasarım sahibine, “Endüstriyel Tasarım Tescil Belgesi” verilir.
Tescil kurucu etki sağlar. Tescille sağlanan hukuki sonuçlar şunlardır:
a) KHK ile sağlanan tasarım koruması, tasarım tescili ile elde edilir.
b) Tescil ile tasarım hakkının koruma kapsamı belirlenir.
c) Tescil ile tasarım hak sahipliği oluşur. Bundan sonra tasarım hakkı sahibi mutlak hak sahibi olur.
Tescilli tasarımların koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır. Anılan süre beşer yıllık dönemler halinde yenilenmek üzere toplam 25 yıla kadar uzatılır.

X. TASARIM SAHİBİNİ KORUYAN İSTİHKAK DAVASI
Gerçek tasarım sahibi veya halefi, haksız tasarım sahibine veya onun halefine, tasarım incelemesi devam ederken başvurunun gasp edilmesi nedeniyle istihkak davası açabilirler (KHK m. 19). Yetkisiz kişiden başvurma hakkını devralmış kişinin iyi niyeti korunmaz, ona karşı da aynı dava yöneltilebilir.
Gerçek tasarım sahibi; haksız başvuru sahibine tasarım tescil belgesi verilmişse, tasarımın kendisinin devredilmesini dava yoluyla isteyebilir.
Dava, tescilli tasarım hakkının ilan tarihinden itibaren iki yıl içinde, kötü niyetin varlığı halinde tasarımın koruma süresinin sonuna kadar açılabilir (KHK m.19).

XI. TASARIM HAKKINA TECAVÜZ HALİNDE KORUNMASI
Tasarım hakkı iki yüze sahiptir. Bu hakkın olumlu yüzü sahibine kullanma ve olumsuz yüzü ise, tasarımın başkası tarafından izinsiz kullanılmasını menetmek yetkisini tasarım sahibine vermesidir.
Tasarım başvurusu ve tasarım tescil belgesi, sahibine hukuki koruma sağlar.
Tasarım hakkının korunması, hukuk davaları ve/veya ceza davalarına konu olabilir.
A) Hukuk davaları
Tasarımdan doğan hakları tecavüze uğrayan tasarım hakkı sahibi, aşağıdaki taleplerde bulunabilir (KHK m. 49):
1. Tecavüzün önlenmesi davası
2. Tecavüzün durdurulması davası
3. Tecavüzün giderilmesi davası
4. Tecavüzün tespiti davası
5. Tazminat davaları
a) Maddi tazminat davası
b) Manevi tazminat davası
c) İtibar tazminat davası
6. El koyma
7. Ürünler ve araçlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınması
8. Şekil değiştirme ve imha
9. Mahkeme kararının ilgililere tebliği
10. Kamuya ilan yoluyla duyurulması ve hükmün ilanı
11. İhtiyati tedbirler
B) Ceza davaları
Tasarım hakkına tecavüz halinde verilecek cezalar işlem, fiil ve suça iştirak (katılma) ayırımına bağlı olarak farklılıklar göstermektedir.
Kanuna uymayanlar hakkında hapis cezası, para cezası, işyerinin kapatılması, ticaretten men edilmesi yaptırımları getirilerek, uygulamada etkinliğin sağlanması amaçlanmıştır (KHK m.48/A). 22.06.2004 tarih 5194 sayılı kanunun KHK md. 48/A da yapmış olduğu değişiklik ile müeyyideler ağırlaştırılmıştır.
Tasarımdan doğan haklara verilecek cezaların alt ve üst sınırları aşağıdaki gibidir:
a) Bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası,
b) 27.000. Yeni Türk Lirasından, 46.000. Yeni Türk Lirasına kadar para cezası,
c) İşyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılması,
d) Tecavüz edenlerin bir yıldan az olmamak üzere ticaretten men edilmeleri.

Bir Cevap Yazın